Ağır bavul ile ağır söz arasındaki fark bu konunun özünü gösterir: ilkinde sözcük gerçek anlamıyla, ikincisinde mecaz anlamıyla kullanılmıştır.
Sözcükte Anlam; gerçek, mecaz ve terim anlamı, eş ve zıt anlamlı sözcükleri, yakın anlamı ve sözcükler arasındaki anlam ilişkilerini kapsar. Bir sözcüğün değeri çoğu zaman tek başına değil, içinde bulunduğu cümleyle belirlenir. Sorular genellikle hangi cümlede bir sözcüğün mecaz anlamla kullanıldığını, verilen sözcük çiftlerinden hangisinin ötekilerden farklı bir ilişki taşıdığını ya da bir söz öbeğinin cümleye kattığı anlamı sorar.
Seçenekler birbirine benzeyen kısa cümlelerden oluştuğu için her sözcüğü bağlamıyla birlikte tartmak gerekir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Sınıfa yeni gelen öğrenciler başlangıçta çekingen davranıyordu; birlikte oynanan ilk oyundan sonra aralarındaki buzlar eridi.
Bu cümlede “buzlar eridi” sözüyle anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: D — Çekingenlik azalmış, öğrenciler arasında samimiyet başlamıştır.
Kısaca — “Buzlar eridi” sözü, çekingenliğin azalıp öğrenciler arasında samimiyetin başladığını anlatır.
Cümle yeni öğrencilerin önce çekingen davrandığını, ilk oyundan sonra aradaki mesafenin kalktığını söyler. “Buzlar eridi” burada fiziksel buzu değil, soğuk ve mesafeli ilişkinin yumuşamasını anlatan bir deyimdir. Sınıfın soğuması ya da tartışmanın büyümesi sözü tersine çevirir. Gerçek buz parçalarının çözülmesi ise sözcükleri temel anlamına indirger; bağlam ilişkiyi anlatır.
2. soruKolay
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ‘köprü’ sözcüğü mecaz anlamıyla kullanılmıştır?
Cevabı göster
Cevap: C — Bu ortak proje, iki ülke arasında sağlam bir köprü kurdu.
Kısaca — “Köprü” burada somut bir geçit değil, iki ülke arasında kurulan bağ anlamındadır; yani mecazdır.
Köprünün gerçek anlamı, iki yakayı birleştiren yapıdır. Korkulukların boyanması, taş köprünün dereyi ayırması veya köprünün ortasında durup nehri seyretmek hep bu somut yapıyı gösterir. “İki ülke arasında sağlam bir köprü kurmak” ise gözle görülür bir geçitten değil, ülkeler arasındaki iş birliğinden söz eder. Sözcük bildik geldiği için gerçek anlam sanılması en sık düşülen tuzaktır.
3. soruKolay
Aşağıdaki sözcük çiftleri verilmiştir:
• nazik – kaba
• sert – yumuşak
• yalın – sade
• dolu – boş
Bu çiftlerden hangisi diğerlerinden farklı bir anlam ilişkisi gösterir?
Cevabı göster
Cevap: C — yalın – sade
Kısaca — “Yalın” ile “sade” eş anlamlıdır; diğer çiftler zıt anlamlıdır.
“Nazik – kaba”, “serin – ılık” ve “dolu – boş” birbirinin karşıtını verir. “Yalın” da “sade” de süssüz, yalın oluşu karşılar; biri diğerinin yerine konabilir. “Serin – ılık” yanıltabilir: ikisi de ılıman hava çağrıştırır ama biri daha soğuk, diğeri daha sıcak kutuptadır, eş anlam değildir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
LGS (Liselere Geçiş Sistemi), T.C. Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama MEB ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.