Fiilimsiler, fiil kök ya da gövdesinden türeyip isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir ve çekimli bir fiil gibi yargı bildirmez.
"Okumayı seviyorum" cümlesindeki sözcük isim-fiil, "koşan çocuk" öbeğindeki sıfat-fiil, "gülerek anlattı" öbeğindeki ise zarf-fiildir. Dikkat isteyen nokta şudur: "Kapıyı açma" gibi bir emir cümlesindeki "-ma" olumsuzluk ekidir, isim-fiil eki değildir. Sorularda bir cümledeki fiilimsinin türü, aldığı ek ya da fiilimsi grubunun cümledeki görevi sorulur.
Seçenekler çoğu zaman parantez içinde gösterilmiş sözcüklerden ya da ek ve görev eşleştirmelerinden oluşur; bu nedenle önce sözcüğün yapısına, sonra cümledeki işlevine bakmak yararlıdır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
Aşağıdaki cümlelerde parantez içindeki sözcüklerden hangisi isim-fiildir?
Cevabı göster
Cevap: D — Konuyu erken (anlaması) herkesi rahatlattı.
Kısaca — “anlaması” sözcüğü isim-fiildir.
İsim-fiil -mak/-mek, -ma/-me, -ış/-iş eklerinden birini alıp cümlede ad gibi kullanılan fiilimsidir. “Konuyu erken anlaması herkesi rahatlattı” cümlesinde “anlaması” (-ma) eylemi adlaştırmış, özne görevinde durmuştur. “dolmuş” burada taşıt adıdır, fiilimsi değildir. “koşan” sıfat-fiildir çünkü çocukları nitelemiştir; “gelince” ise zaman bildiren zarf-fiildir. En sık karışan “dolmuş”tur: -miş eki fiilimsi gibi görünebilir, oysa sözcük bu cümlede ad olarak kalmıştır.
2. soruOrta
“Bahçeyi sulamayı unuttu.” cümlesindeki “sulamayı” sözcüğünün aldığı ekler ve “Bahçeyi sulamayı” söz grubunun cümledeki görevi aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
Cevabı göster
Cevap: C — -ma isim-fiil eki ve belirtme hâli eki almış nesne
Kısaca — “Sulamayı” sözcüğü “-ma” isim-fiil eki ve “-ı” belirtme hâli eki almıştır; “Bahçeyi sulamayı” söz grubu nesnedir. Sözcük “sula- + -ma + y + -ı” biçiminde ayrılır; “y” kaynaştırma ünsüzüdür. “Neyi unuttu?” sorusunun cevabı bütün olarak “Bahçeyi sulamayı”dır. Buradaki “-ma”, eylemi olumsuzlaştırmaz, adlandırır; söz grubu da özne veya zarf tümleci değildir.
3. soruKolay
Köyün dışına taşınan aile, yeni komşularıyla hemen kaynaştı.
Bu cümledeki fiilimsi grubunun görevi aşağıdakilerden hangisidir?
Cevabı göster
Cevap: A — Sıfat
Kısaca — “Köyün dışına taşınan” sıfat-fiil grubu, “aile” adını nitelediği için sıfat görevindedir.
Öbeği çıkarınca cümle “aile yeni komşularıyla hemen kaynaştı” diye kalır; eksilen parça adı açıklamaktadır, özne değildir. “-An” eki sıfat-fiildir. “Köyün dışına” yönelme bildirir diye tüm grubu zarf tümleci sanmak sık görülen bir tuzaktır; zarf olan “dışına” sözü, niteleyici öbeğin içindedir.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
LGS (Liselere Geçiş Sistemi), T.C. Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama MEB ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.