Yazarın kendi yaşadıklarını yıllar sonra birinci kişi ağzından anlattığı bir yazı anıdır; başka birinin hayatını anlatan yazı ise biyografidir.
Metin Türleri konusu bu tür ayrımları tanımaya dayanır. Öyküleyici metinler arasında hikâye, masal, fabl ve anı yer alır. Bilgilendirici metinler arasında haber, makale, gezi yazısı ve biyografi sayılabilir.
Haber metni bir olayı nesnel bir dille, kim, ne, nerede, ne zaman, nasıl ve niçin sorularına cevap verecek biçimde aktarır. Sorularda bir metin verilip türü sorulabilir.
Bir türün tanımı yapılıp bu tanıma uyan metnin seçeneklerde bulunması da istenebilir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
İlkokul yıllarımda her gün aynı sırada otururduk sınıfta; ben pencerenin kenarındaki sırada, en yakın arkadaşım da hemen yanımda. Öğretmenimiz Nihal Hanım, her sabah bize kısa bir şiir okurdu, biz de hep merakla dinlerdik onu. Bir gün sınıfa girdiğinde elinde bir kavanoz vardı; içinde küçük bir tohum ekmişti hepimiz için, büyümesini birlikte izleyecektik. O tohumun filizlenip büyümesini haftalarca pencere kenarında izlediğimizi hâlâ hatırlıyorum.
Bu parça aşağıdaki metin türlerinin hangisinden alınmıştır?
Cevabı göster
Cevap: C — Anı
Yazar, kendi geçmişinde yaşadığı gerçek bir olayı (ilkokul yıllarındaki sınıf deneyimini) birinci kişi ağzından anlatmaktadır; bu, anı türünün temel özelliğidir. Metinde bir gezi, kanıtlanmaya çalışılan bir düşünce ya da bilimsel bir açıklama yoktur.
2. soruKolay
Aşağıdaki metinlerden hangisi bir haber metnidir?
Cevabı göster
Cevap: B — Dün akşam ilçe merkezinde düzenlenen kitap fuarına 3 bin kişi katıldı; fuar, yerel yazarların imza günleriyle devam etti.
Kısaca — “Dün akşam ilçe merkezinde düzenlenen kitap fuarına 3 bin kişi katıldı…” cümlesi, olmuş bir olayı kim–ne–nerede–ne zaman öğeleriyle nesnel aktardığı için haber metnidir.
Haber, yaşanmış bir olayı yorum katmadan bildirir. Bu cümlede zaman (dün akşam), yer (ilçe merkezi), olay (kitap fuarı) ve sayısal katılım (3 bin kişi) bir arada durur; devamındaki imza günleri de olgusal eklenir. “Bence okumak… özgürleştiren en güçlü eylemdir” ile “Kitap fuarına gitmeyi çok seviyorum” yazarın kanısı ve duygusudur. “Karakter, kitabı elinden bırakmadan…” ise kurgusal bir anlatı cümlesidir.
3. soruOrta
Gezi yazısı, yazarın gittiği bir yeri gözlemlerine dayanarak betimlediği, o yerin doğal, tarihî veya kültürel özelliklerini okuyucuya tanıttığı yazı türüdür.
Aşağıdakilerden hangisi bu açıklamayı örneklendiren bir metindir?
Cevabı göster
Cevap: D — Kapadokya’ya vardığımda beni ilk karşılayan, güneşin peri bacalarına vuran rengiydi; yerel halkın anlattığı efsaneler de bu toprakların tarihini bambaşka bir gözle görmemi sağladı.
Kısaca — “Kapadokya’ya vardığımda beni ilk karşılayan…” metni, gidilen yeri gözlem ve yerel kültürle tanıttığı için gezi yazısı örneğidir.
Gezi yazısı, yazarın gittiği yerin doğal, tarihî veya kültürel yanını kendi gözlemleriyle betimler. Bu parçada yazar Kapadokya’ya vardığını söyler, peri bacalarına vuran güneşi görür ve yerel halkın efsaneleriyle tarihe bakışını aktarır. “Peri bacaları… jeolojik yapılardır” yerinde durmadan verilen nesnel bir bilgidir. “Bence bir yeri tanımak için oraya gitmek gerekmez” öznel bir görüş, “Kapadokya’ya gideli tam bir yıl oldu…” ise geçmişe dönük kişisel bir anı cümlesidir; hiçbiri gidilen yeri yerinde betimlemez.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
LGS (Liselere Geçiş Sistemi), T.C. Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama MEB ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.