"Kar gibi beyaz bir örtü" ifadesinde örtü, beyazlık yönünden kara benzetilmiştir; bu bir benzetmedir.
Söz Sanatları başlığında ortaokulda öğrenilen dört sanat öne çıkar: benzetme, kişileştirme, konuşturma ve abartma. Kişileştirmede insan dışı bir varlığa insana özgü bir davranış yüklenir; "Ağaçlar rüzgârda dertleşti" buna örnektir.
Bu varlık konuştuğunda ise konuşturma sanatı da devreye girer. Abartma, "Gözyaşları sel oldu" sözünde görüldüğü gibi bir durumu olduğundan çok büyük gösterir. Sorularda tek bir cümle verilip içindeki sanat sorulabilir.
Kısa bir metinde birden fazla sanatın aynı anda tanınması da istenebilir.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruKolay
“Rüzgâr, bütün gece kapının önünde bekledi; sabaha kadar derin derin iç çekti.”
Bu cümlede aşağıdaki söz sanatlarından hangisi vardır?
Cevabı göster
Cevap: A — Kişileştirme
Kısaca — Rüzgâra bekleme ve iç çekme gibi insana özgü davranışlar yüklendiği için kişileştirme vardır.
Rüzgârın kapının önünde beklemesi ve derin derin iç çekmesi, cansız bir varlığa insan özelliği vermektir. Konuşturma olsaydı rüzgârın bir sözü tırnak içinde veya aktarma yoluyla verilirdi; burada konuşma yoktur. Abartma veya tezat için ölçüsüz büyütme ya da karşıtlık aranır, cümle bunları kurmaz.
2. soruKolay
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kişileştirme vardır?
Cevabı göster
Cevap: D — Rüzgâr, boş sokaklarda eski şarkıları mırıldanıyordu.
Kısaca — Rüzgâra insana özgü şarkı mırıldanma davranışı verilmiştir; bu kişileştirmedir. D seçeneğinde rüzgâr insan gibi davranır. A seçeneğinde yol gümüş bir şeride, C seçeneğinde çocuklar çeviklik bakımından ceylana benzetilmiştir. B seçeneğinde ise gözyaşlarının koca bir denize dönüşmesiyle abartma yapılmıştır.
3. soruOrta
“Yağmur, kurumuş bahçenin kapısını çalan eski bir dost gibi geldi. Toprak onun adını duyunca derin bir nefes aldı. Birkaç saat sonra, dün taş kadar sert olan yollar bugün hamur gibi yumuşadı; solgun yapraklar başlarını kaldırdı.”
Bu metinde söz sanatları, tek bir sözcüğe değil varlıklar arasında kurulan ilişkiye göre belirlenecektir.
Buna göre metinle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Cevabı göster
Cevap: D — Yağmurun etkisi gerçekleşemeyecek ölçüde büyütülerek abartma yapılmıştır.
Kısaca — Yağmurun bahçeyi canlandırması olağan bir sonuçtur; metinde abartma yoktur.
Yağmur “eski bir dost gibi” gelir; bu açık bir benzetmedir. Toprağın nefes alması ve yaprakların baş kaldırması insana özgü davranıştır, yani kişileştirmedir. Yolların dün “taş kadar sert”, bugün “hamur gibi yumuşak” olması aynı varlığın zıt durumlarını yan yana getirir. Yağmurun etkisi ise gerçekleşebilir bir yumuşama ve canlanmadır; ölçüyü aşan bir büyüteç yoktur.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
LGS (Liselere Geçiş Sistemi), T.C. Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama MEB ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.