Tevekkül, çabayı bırakıp sonucu beklemek değil, elden gelen her şeyi yaptıktan sonra Allah'a güvenmektir; Kader İnancı konusunun en çok sınanan ayrımı da budur.
Kader, Allah'ın olayları ezelde bilip bir ölçüye göre planlaması; kaza ise bu planın vakti gelince gerçekleşmesidir. Evrende işleyen fiziksel, biyolojik ve toplumsal yasalara sünnetullah denir: suyun belli bir sıcaklıkta kaynaması bunun basit bir örneğidir. İnsanın iradesi ve sorumluluğu bu inançla ortadan kalkmaz.
LGS'de sorular genellikle kısa bir günlük yaşam durumu anlatır ve hangi tutumun kader anlayışıyla uyumlu olduğunu sorar; numaralı yargıların doğruluğunu tartan öncüllü sorular da görülür. Seçenekler çoğu zaman irade, tevekkül ve sorumluluk arasındaki ince farka dayanır.
Örnek sorular
Bir şık seç, doğru mu değil mi hemen görürsün — hiçbir şey kaydedilmez, hesap gerekmez.
1. soruOrta
Okul takımında voleybol oynayan Aylin, biyoloji dersinde insan vücudunun gelişim sürecini araştırmaktadır. Konuyu kitaptan ve derste tuttuğu notlardan izler. Aylin, vücudunun gelişimi için düzenli beslenmenin ve dinlenmenin gerekli olduğunu öğrenir. Antrenman programına uymayı seçer; fakat boyunun uzama hızını doğrudan belirleyemez. Bu konuyu antrenörüyle de zaman zaman konuşmaktadır. Konuşmalar genellikle kısa ve sakin geçer.
Bu durum aşağıdakilerden hangisini gösterir?
Cevabı göster
Cevap: D — Biyolojik yasalar gelişimini etkilerken sağlığını korumaya yönelik tercihlerinden kendisi sorumludur.
Büyüme biyolojik yasalara bağlıdır; beslenme ve antrenmanla ilgili bilinçli tercihler ise insanın sorumluluğundadır.
2. soruOrta
İki arkadaş akşam sohbetinde geçim konusunu açar. Bir kişi “Rızkım belliyse çalışmam sonucu değiştirmez.” der. Sohbet boyunca bu iddia üzerinde durulur. Arkadaşı, rızkı verenin Allah olduğunu; helal yoldan çalışmanın, üretmenin ve paylaşmanın ise insana yüklenen sorumluluklar arasında bulunduğunu söyler.
Arkadaşının açıklaması hangi yanılgıyı düzeltmektedir?
Cevabı göster
Cevap: D — Çabayı rızık inancıyla çelişkili görme yanılgısını
Kısaca — Rızkı verenin Allah olduğuna inanmak, insanın çalışıp çabalamasıyla çelişmez. Arkadaşı, helal yoldan çalışmanın insanın sorumluluğu olduğunu belirterek rızık inancının çabayı gereksiz kıldığı yanılgısını düzeltir. Konuşmadaki iddia, her kazancın helal olması, rızkı yalnız insan çabasının belirlemesi veya paylaşmanın yalnız zenginlere ait olması değildir.
3. soruKolay
Kader, kaza ve sünnetullah ile ilgili şu yargılar ileri sürülmüştür:
I. Kader, Allah’ın olayları ezelde bilip planlaması; kaza, bu planın zamanı gelince gerçekleşmesidir.
II. Sünnetullah; fiziksel, biyolojik ve toplumsal alanlarda geçerli olan ilahî yasalardır.
III. Evrendeki yasalar kişiden kişiye, toplumdan topluma sürekli değişir; bu yüzden genel geçerlikleri yoktur.
IV. İnsanın iradesi ve tercihi, sorumluluğunu temellendiren unsurlardandır.
Numaralanmış yargılardan hangileri doğrudur?
Cevabı göster
Cevap: C — I, II ve IV
Kısaca — Kader-kaza tanımı, sünnetullahın üç alanı ve iradeye dayalı sorumluluk doğrudur; yasaların kişiden kişiye değiştiği yanlıştır.
Birinci yargı kaderi ezelî plan, kazayı bunun gerçekleşmesi olarak doğru kurar; ikinci yargı sünnetullahı fiziksel, biyolojik ve toplumsal yasalar diye doğru açar; dördüncü yargı da iradeyi sorumluluğun temeli yapar. Üçüncü yargı sünnetullahı “sürekli değişir, genel geçerliği yoktur” diye bozar — oysa aynı tür olaylar için bu yasalar değişmezdir. Doğru olanlar birinci, ikinci ve dördüncü yargılardır.
Cepte soru çöz, bağımsız bir çalışma uygulamasıdır; hiçbir sınav kurumu, okul ya da resmî kurumla bağlantılı, bunlarca desteklenen veya onaylanan bir uygulama değildir.
LGS (Liselere Geçiş Sistemi), T.C. Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından düzenlenen resmî bir sınavdır. Bu uygulama MEB ile bağlantılı değildir.
Uygulamadaki tüm sorular ve metinler Cepte soru çöz için özgün olarak hazırlanmıştır; hiçbir resmî sınavdan alınmamıştır.